1 2 3 5 6
Wydrukuj stronę Poleć znajomemu
x

Zapraszam do obejrzenia strony Niektóre zasady zapisu uproszczonego - Bielinianie nie gęsi i swój język znają - Projekty społeczne - Urząd Gminy Bieliny.

 

Pobierz PDF

Niektóre zasady zapisu uproszczonego

 

1. Samogłoski na początku wyrazów (w nagłosie)


Elementy głoskowe w nagłosie: poprzedzanie protezą ł samogłosek o, u (labializowane o, u) oznaczamy przez u lub ł przed literą lub po literze oznaczającą część sylabiczną głoski: uoko, uucho, kuosa, muost, śruoda, kuosula, droguo lub łoko, łucho, kłosa, młost, śrłoda, kłosula, drogło. Problematyczne jest oznaczenie tych elementów przez ł o tyle, że stosuje się ten znak graficzny na oznaczenie dźwięku ł przedniojęzykowo-zębowego (tzw. ł zębowe, sceniczne, kresowe), ale w gwarach małopolskich wymowa tego typu jest rzadko spotykana.

Protezę w postaci j (tzw. prejotację) oznaczamy przez jotę w indeksie górnym, np. jiść, Jantuni.


2. Samogłoski o zwężonej artykulacji (tzw. samogłoski ścieśnione)

Wydaje się celowe oznaczanie nie tylko ścieśnień krańcowych (a→o, e→i bądź y, o→u, ale także niektórych stopni pośrednich.


Samogłoska a

Typy wymówień: a, a ścieśnione (→á), o, o ścieśnione → ò, u)

Samogłoskę o brzmieniu pośrednim między a i o oznaczamy przez a kreskowane (á). Jeśli dochodzi do ścieśnienia a do o także przez etap pośredni, to również znaczymy te ścieśnienia. Dźwięk pośredni między o i u oznaczamy jako o z kreską ukośną z lewa na prawo u góry (ò):

dzban – dzbàn – dzbon – dzbòn – dzbun

bocian – bociàn – bocion – bociòn – bociun

pan – pàn – pon – pòn – pun.


Jeśli a utożsamia się akustycznie z e, to zapisujemy e: dej, dejta, trzymej



Samogłoska o

Typ wymówień:

o, o ścieśnione [(ò)→ szczególnie w grupie o + spółgłoska nosowa: m, m’, n, ń], u:


koń – kòń – kuń

dom – dòm – dum

spalony – spolòny – spoluny


Trzeba zachować w zapisie odrębności u – ó przez o z kreską i u: wół, dwór, spór, pług, stukoł.


Samogłoska e


Typy wymowy:


e, (. ścieśnione - wymowa zawężona w postaci i lub y, co trzeba oddać w sposobie zapisu: znak e z kreską (.): śni.g, bi.da, ci.mno (śnig, bida, cimno), t.mu star.mu (tymu starymu).

Można zastosować także literę e z kreską (é) na oznaczenie wymowy rozszerzającej i do e przed niektórymi spółgłoskami:

b.li, kob.ła, Mi.rek, mi.rt, b.ł, tak sie bi.li az sie pokrwawiéli, piéwnica, umoc.ła sie, zabrudzi.ło se gebe.



3. Samogłoski nosowe (samogłoski nosowe ę, ą)


W sposobie zapisu należy oddać każdy typ odrębności w zakresie wymowy od wymowy ogólnopolskiej. Jeśli będzie to typ wymowy domp, zemby, pieńć, ciońć, to stosujemy literacki zapis: dąb, zęby, pięć, ciąć, wąski, wąchać, wstążka itp. Inny typ wymowy zaznaczamy w sposób właściwy temu typowi artykulacji, stosując odpowiednie znaki alfabetu, np. kens ‘kęs’, jenzyk ‘język’, menżny ‘mężny’, renka, donżyć ‘dążyć’, gymba, tyndy, somsiod. Znaków specjalnych użyjemy dla oznaczenia i nosowego (;), y nosowego (X) u nosowego (R):m;so, gXsty, cXsty, c;żar, c;żko, wRski.


4. Grupy spółgłoskowe


Opuszczamy ł będące ostatnim składnikiem grupy spółgłoskowej na końcu wyrazów, piszemy zatem: poszed, ukrad, chyba, że ma to związek z wymową: odeszed ode mnie.


5. Połączenia międzywyrazowe (tzw. fonetyka międzywyrazowa)


Zaznaczamy odrębności w sposobie wymowy przed spółgłoskami r, l, ł, m, m’, n, ń i samogłoskami oraz j, i u niezgłoskotwórczym (u):

laz ogromny, gospodorz odesed, głoz ojca, loz matki, jagem był mały, ptoseg mały, wloz koteg na płoteg i mrugo, koż malin, grzyb ogromny.

Zleksykalizowane formy 1 i 2 os. lp. i lm. czasu teraźniejszego czasownika być jezdem, jezdeźmy zapisywane są z udźwięcznieniem grupy st . Formy 1 os. l.p. czasu przeszłego r. męskiego zapisywane są zgodnie z ich brzmieniem (z udźwięcznieniem): posedem, wlógem, sigem, piegem chleb, mógem, podobnie zresztą niekiedy dotyczy to form 1 os. l.mn. czasu przeszłego: mogliźmy, byliźmy.


6. Inne:


Przy bezokolicznikach kończących się na –źć, –ść w zapisie pomija się wygłosową głoskę – ć, która nie jest wymawiana, np. przywieź. Podobnie rzecz się ma z wygłosowym ł w formach czasu przeszłego rodzaju męskiego, np. móg.

Oprac. dr Stanisław Cygan

UG Bieliny
  • Kącik Przedsiębiorcy
  • Linkk ARR
  • Lokalne Centra Obsługi Inwestora
  • Mania Działania
  • Polska atrakcyjna
Urząd Gminy Bieliny,
Partyzantów 17, 26-004 Bieliny, pow. kielecki, woj. świętokrzyskie
tel.: +48 413025094, +48 413025012, +48 413025027, +48 413025089, fax: +48 413026107, email: bieliny@bieliny.pl, http://www.bieliny.pl
NIP: 657-18-22-537
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG AA
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x